`saqarTevlos ekonomika~  2009 (6)
  bankebi da finansebi
ras mogvitans Bloomberg_i da cvlilebebi sabanko sferoSi
nino arvelaZe

saqarTveloSi eqspertebi xSirad saubrobdnen Tbilisis bankTaSoris savaluto birJis mniSvnelovan xarvezebze da saqarTvelos erovnuli bankis rolze erovnuli valutis kursis daregulirebaSi. saerTaSoriso savaluto fondis rCeviTa da saqarTvelos erovnuli bankis iniciativiT saqarTvelo Bloomberg_is axal savaWro sistemaze gadavida, Tumca cvlilebam klientebis ukmayofileba gamoiwvia. gaCnda kiTxvebi: erovnuli valutis ra gacvliT kurss unda elodes saqarTvelos biznes_sazogadoeba da mosaxleoba? rogor Caereva erovnuli banki valutiT vaWrobaSi? saerTaSoriso savaluto fondi acxadebda, rom Tavisufali bazris principebi erovnuli bankis bazarze interveciebis gamo izRudeboda, Tumca saqarTvelos erovnuli banki dRemde erT_erT did moTamaSed rCeba da erovnuli valutis gacvliTi kursis dadgenis berkets inarCunebs.
   unda aRiniSnos, rom msxvili klientebi sakmaod wamgebian poziciaze aRmoCndebian. erTi SexedviT, saqarTveloSi ekonomikuri aqtivobis Senelebis pirobebSi, saqarT_velos erovnulma bankma Tavis tkivili moiSora. siaxleebis Sesaxeb gvesaubreba Ti_bi_si bankis xazinis ufrosi daviT kiRuraZe:
   s.e. _ batono daviT, saqarTveloSi gauqmda Tbilisis bankTaSoris savaluto birJa. gviambeT, ratom dadga misi gauqmebis aucilebloba da ra iyo birJis muSaobis mTavari xarvezi?
   
d.k. _ savaWro sistema moZvelebuli iyo, amitom arsebobda problemebic. magram es ar gamxdara birJis gauqmebis ZiriTadi mizezi. gadamwyveti faqtori birJis gasauqmeblad iyo vaWrobis miuRebeli wesebi. ganviTarebuli qveynebis valutebiT vaWroba bazarze gansxvavebuli principebiT mimdinareobs. yvela banki erTbaSad iRebda monawileobas vaWrobaSi da xSirad erovnul banks uwevda intervenciebi kursis dasabalanseblad. msgavsi sistemiT mxolod ganviTarebadi da gardamavali ekonomikebis mqone qveynebi vaWroben, sadac, saqarTvelos msgavsad, valuta ZiriTadad dolarzea mibmuli da aucilebelia msgavsi tipis vaWrobis Catareba. vaWroba imarTeba mxolod dReSi erTxel konkretul saaTze, sadac yvela banki waradgens sakuTar ganacxads ucxouri valutis SeZenis an gayidvis Sesaxeb. amis Sedegad xdeba yvela bankis ganacxadis dakmayofileba. es wesi miRebuli ar aris ganviTarebul bazrebze. Tavisuflad konvertirebad valutebze, rogoricaa evro, dolari, Sveicaruli franki, inglisuri girvanqa sterlingi da sxva ZiriTadi valutebi, vaWroben Ria bazarze, sadac operaciebi dilidan saRamomde, droisa da moculobebis SeuzRudavad mimdinareobs. es savaWro sistemas ufro moqnils da likvidurs xdis. yvela msurvels SeuZlia am bazarze monawileobis miReba.
   s.e. _ Tqven saubrobT axal sistemaze, romelic saqarTveloSi dainerga. ra sistemaa es?
   
d.k. _ saqarTvelos erovnuli bankis rekomendaciiT bankebma SemoiRes Bloomberg_is eleqtronuli savaWro sistema, romlis meSveobiTac bankebi lari_dolaris savaluto da fulad_sakredito operaciebs asruleben. Bloomberg_i mxolod savaWro sistema ar aris. es aris sainformacio baza, sadac yvela saxis informacia iyris Tavs _ politikuri, ekonomikuri, sportuli da a.S. qveyndeba sxvadasxva tipis analizebi da prognozebi. garda amisa, SesaZlebelia vaWroba sxvadasxva ucxouri valutebiT, fasiani qaRaldebiT, indeqsebiTa da sxva warmoebulebiT. Bloombeg_i vrceli da mravlismomcveli sistemaa. uaxloes momavalSi qarTuli sabanko seqtoris savaWro diapazoni, romelic axla mxolod lari_dolaris vaWrobiT aris warmodgenili, gafarTovdeba da moicavs bankTaSorisi depozitebiT vaWrobas, romelic ukve aqtiurad mimdinareobs da xorcieldeba ramdenime bankis mier. erovnuli banki aRniSnul sistemaSi sadepozito sertifikatebiT vaWrobis danergvasac apirebs, romlis saboloo mizania yvela bankTaSorisi operaciis eleqtronul savaWro sistemaSi gadatana.
   s.e. _ Tqven fasiani qaRaldebi axseneT, ramdenad ganviTarebulia safondo bazari saqarTveloSi da uaxloes momavalSi Tu aris mosalodneli misi gaaqtiureba?
   
d.k. _ saqarTveloSi safondo bazari sakmaod SezRudulia. masTan dakavSirebuli operaciebis moculobac da raodenobac mizerulia. bazari saqarTveloSi ganviTarebuli ar aris, magram SeiZleba vaWrobis axali eleqtronuli sistema da damatebiTi xelisSemwyobi pirobebi mastimulirebeli faqtori gaxdes. Bloomberg_is axali sistemiT operaciebis Catareba ufro gamWvirvale procesia. Bloomberg_i saerTaSoriso savaWro platformaa da masze xeli nebismier dainteresebul pirs miuwvdeba. maT SeuZliaT Tvalyuri adevnon operaciebs, amitomac es ufro met dainteresebas gamoiwvevs investorebis mxridan, Tumca ucnobia, rodis daiwyeba es etapi. axla saubaria bankTaSoris operaciebze _ savaluto operaciebi, fuladi bazris operaciebi _ depozitebisa da sesxebis aReba_ganTavseba. momavalSi bankTaSoris bazarze moxdeba fasiani qaRaldebis yidva_gayidva, saxelmwifos mier gamoSvebuli saxazino valdebulebebis SeZena pirvelad bazarze, an meorad bazarze realizacia. dReisaTvis erovnuli banki atarebs lari_dolaris svopebis da spot konvertaciebis auqcionebs. speqtri momavalSi SeiZleba gaizardos. es garkveulwilad erovnul bankzea damokidebuli, radgan swored erovnuli bankia am sistemaze gadasvlis iniciatori. Cven mivesalmebiT axal sistemaze gadasvlas, radgan procesebi warimarTeba ufro martivad, gamWirvaled, moqnilad da daculad. Bloomberg_i sakmaod moxerxebuli platformaa. wina sistema mxolod savaluto operaciebs emsaxureboda da SezRuduli SesaZleblobebi hqonda, radgan SesaZlebeli iyo mxolod spot_valutirebis Sesruleba, anu operacia keTdeboda dRes+1 valutirebiT. axla gacilebiT meti saxis operaciis Sesrulebaa SesaZlebeli.
   s.e. _ rogor zegavlenas moaxdens cvlileba laris kursis dadgenaze? am mxriv mTavar rols swored erovnuli banki asrulebda. sainteresoa, amjerad ra berketebi darCeba mas kursis dasaregulireblad?
   
d.k. _ erovnuli banki Tavisi SexedulebiT axdens xolme auqcionis meSveobiT dolaris gayidvas bankTaSoris bazarze. dReisaTvis erovnuli banki bankTaSoris vaWrobisas moTxovna_miwodebis daregulirebaSi uSualod ar ereva. Tumca, es alternatiuli meTodi (auqcioni) saSualebas aZlevs erovnul banks, gasayidad dolaris saWiro moculoba gamoitanos, rasac bazarze arsebuli viTarebidan gamomdinare gansazRvravs. aRniSnuli instrumentis meSveobiT igi xsnis im daZabulobas da zog SemTxvevaSi panikasac ki, romelic SesaZlebelia dolarze gansakuTrebiT maRali moTxovnis SemTxvevaSi warmoiqmnas. auqcionze dolaris miwodebiT, igi am Warb moTxovnas mniSvnelovnad amcirebs. Sesabamisad, erovnul banks aqvs kursis daregulirebis berketi. Tumca, ara uSualod bankTaSoris birJaze monawileobiT, aramed auqcionze dolaris realizaciiT. TiTqmis yvela qveynis centraluri banki, mxolod gansxvavebuli gzebiTa da wesebiT, radganac maTi bazari CvenTan SedarebiT gacilebiT didi da gansxvavebulia.
   s.e. _ ramdenad gamarTlebulia aseTi mniSvnelovani cvlilebis SemoReba msoflio finansuri da ekonomikuri krizisis fonze?
   
d.k. _ am Temaze Cvenc gvqonda klientebTan Sexvedra. saWiroa maTTvis ufro meti informaciis miwodeba. realurad, Bloomberg_is savaWro sistemaze gadasvliT safrTxe ar iqmneba. kursis zrda an vardna bazarze moTxovna_miwodebazea damokidebuli. Tbilisis bankTaSoris savaluto birJis arsebobis SemTxvevaSic icvleboda kursi da axlac analogiurad gagrZeldeba.
   s.e. _ saqarTveloSi Tbilisis bankTaSoris savaluto birJas realuri datvirTva hqonda, Tu igi mxolod fiqtiurad arsebobda?
   
d.k. _ bankTaSoris birJas, bunebrivia, hqonda realuri datvirTva, vinaidan misi savaWro sesiebis meSveobiT xorcieldeboda lari_dolaris sakonversio operaciebis umravlesoba. sxva sakiTxia, ramdenad kargad iyo organizebuli operaciebi am savaWro sesiebze. iyo SemTxvevebi, rodesac kursi Cveulebrivad bankebis mier valutaze moTxovna miwodebis safuZvelze fiqsirdeboda. magram iyo aseve SemTxvevebi, rodesac gansakuTrebul did moculobebze bankebi uZlurni iyvnen sasurveli kursi daebalansebinaT. am SemTxvevaSi saWiro iyo, erovnuli bankis Careva, radgan is yvelaze didi moTamaSe iyo da dRemde aseTad rCeba. axal savaWro sistemaSi, erovnuli bankis mier gamocxadebul savaluto auqcionebze, dolaris Sesyidvis msurveli yvela banki sakuTari Sexedulebisamebr gansazRvravs dolaris Sesyidvis fass. imarjvebs is, vinc yvelaze maRali fasiT iqneba warmodgenili. amis Semdeg, Tu erovnul banks kidev rCeba gasayidi Tanxa, kursis klebis mixedviT dakmayofildeba sxva ganacxadebic.
   s.e. _ ra poziciaze aRmoCndebian axali sistemis pirobebSi msxvili klientebi, rodesac isini Tavis winadadebiT gavlen auqcionze da maTi survili ar dakmayofildeba?
   
d.k. _ Tbilisis bankTaSoris savaluto birJis pirobebSi dRis 11 saaTisTvis grovdeboda ganacxadebi da Cven isini birJaze gagvqonda. dResac analogiurad, klientebs vTavazobT gamogzavnon ganacxadebi Bloomberg_is birJaze monawileobis misaRebad, sadac isini uTiTeben, Tu ra moculobis valutis SeZena an gayidva surT da ra fasad. am SemTxvevaSi Cven varT Suamavlebi da klientis ganacxadebi birJaze dasakonvertireblad gagvaqvs. amisaTvis gavdivarT birJaze, veZebT Sesabamis kontragents, banks, romelsac CvenTvis sasurveli kontr_operacia surs, riTic vakmayofilebT klientis moTxovnas.
   s.e. _ Tu msgavsi SemTxveva ar dafiqsirdeba, klienti seriozuli riskis winaSe aRmoCndeba da operacias ver ganaxorcielebs, rac misTvis wamgebiani iqneba.
   
d.k. _ Tbilisis bankTaSoris birJis SemTxvevaSi, erovnuli bankis daxmarebiT klientis moTxovna yovelTvis kmayofildeboda, radgan avad Tu kargad kursi dgindeboda da klientebisTvis konvertacia sruldeboda. SeiZleba dRes ganacxadi ar dakmayofildes, anu ar gamoCndes sistemaSi moTxovnili kursis msurveli. am SemTxvevaSi klients ufleba aqvs daelodos momaval dReebSi savaWro sesiebs, an daakonvertiros Tanxa bankis mier SeTavazebuli SeRavaTiani kursiT. erTi sityviT, Tu klientis ganacxadi ar kmayofildeba, mas SeuZlia momaval auqcions daelodos, an Cvens mier SeTavazebuli fasi miiRos da cota meti gadaixados. msgavsi wesebiT muSaoben yvela ganviTarebul bazrebze. magaliTad, evro_dolaris savaluto wyvilze vaWrobis SemTxvevaSi, Cven operaciebis Sesruleba SegviZlia im kursiT rac konkretuli momentisaTvis aris bazarze, an SekveTa davutovoT kontragents konkretuli fasis (kursis), moculobis da drois miTiTebiT da davelodoT Cveni ganacxadis Sesrulebas. im SemTxvevaSi Tu Cvens mier moTxovnili kursi ar dafiqsirdeba miTiTebul dromde, ganacxadi gauqmdeba da konvertacia ar Sesruldeba. Cvengan gansxvavebiT ucxouri savaluto bazrebi ufro metad ganviTarebulia da gacilebiT meti operaciebis Catarebis saSualebas iZleva. garda amisa, ucxouri valutis bazari Zalian didia da moculobis problema ar arsebobs. aseve ucxouri birJa 24 saaTiani reJimiT muSaobs da ZiriTad valutebze (evro, dolari, franki, sxva) vaWrobaSi faqtiurad yvela qveyana da bankia CarTuli. rodesac CvenTan samuSao saaTebi mTavrdeba, iq vaWroba grZeldeba dilamde, SabaT_kviris garda.
   s.e. _ ra sixSiriT gaimarTeba auqcionebi?
   
d.k. _ kviraSi orjer. auqcionis Catarebis dRes erovnuli banki atarebs gamokiTxvas. ukavSirdeba komerciul bankebs, raTa gaarkvios, Tu ramdeni dolaris Sesyidvis msurveli arsebobs bazarze.
   s.e. _ gamokveTa klientebis risk_faqtori. axali sistemiT ra SeRavaTebi eqnebaT momxmareblebs?
   
d.k. _ Zveli sistema sakmaod SezRuduli iyo. ganacxadebis miReba mxolod 11 saaTamde SeiZleboda. axla ganacxadebis gamogzavna 4_5 saaTamdea SesaZlebeli. amis Semdeg Semdeg birJa imdenad aqtiuri aRar aris. ganacxadSi klients SeuZlia TviTon gadawyvitos, Tu ra Tanxa sWirdeba SesaZenad ganacxadis daukmayofileblobis SemTxvevaSi. mas SeuZlia Tavad moxsnas, an gaauqmos ganacxadi. Zveli sistemis mixedviT, ganacxadebis miReba 11 saaTze wydeboda da Semdeg ra kursic dabalansdeboda birJaze, klienti iZulebuli iyo operacia Seesrulebina birJis kursiT. axla maT arCevanis saSualeba aqvT. kursis gazrdis SemTxvevaSi maT SeuZliaT operacia SeaCeron. rodesac kursi 2 TeTriT moimatebs da didi Tanxis konvertaciaa saWiro, klientis danakargi sakmaod izrdeba. axali sistemis meSveobiT SesaZlebelia operaciis ufro efeqturad Sesruleba. igi ufro metad moqnilia. Cemi azriT, mizanSewonolia operaciebis axal sistemaze gadatana, rac bazars ufro ganaviTarebs.
   s.e. _ ra roli iTamaSa sistemis cvlilebaSi saerTaSoriso savaluto fondma?
   
d.k. _ saerTaSoriso savaluto fondi am cvlilebis ZiriTadi iniciatori iyo. mas ar surda, rom erovnul banks kvlav aqtiurad gaegrZelebina intervenciebi savaluto vaWrobis sesiebze, rac Tavisufali bazris principebs ewinaaRmdegeba. marTalia, yvela klienti Zvel sistemaze iyo morgebuli da cvlilebam garkveuli ukmayofiloba gamoiwvia, magram adre Tu gvian es dro mainc dadgeboda. realurad bolo periodSi sakmaod Semcirebuli iyo birJaze vaWrobis moculobebi da aRar iyo aucilebeli operaciebSi erovnuli bankis Careva. didi cvlileba ar momxdara. ubralod valutiT vaWroba unda iwarmoebodes zedmeti berketebis gareSe da operaciebis ganxorcielebisas meti Tavisufleba unda iyos. es ar aris saqarTvelos erovnuli bankis SezRudvis mcdeloba saerTaSoriso savaluto fondis mxridan. SesaZlebelia, SedarebiT garTuldes bankebis savaluto operaciebi, radgan erTi operaciis nacvlad maT dRis ganmavlobaSi ramdenime operaciis Sesruleba mouxdebaT. magram axali sistemis saSualebiT SesaZlebelia konvertaciebis sqemis jansaRad awyoba. Zveli wesebis mixedviT iyo SemTxvevebi, roca Cvens banks undoda valutis SeZena da veRar axerxebda amas, anda piriqiT _ ar gvindoda operaciis Sesruleba da iZulebulni viyaviT.
   s.e. _ ra cvlilebebia axali da Zveli sistemebis sakomisioebTan dakavSirebiT?
   
d.k. _ Cven (Ti_bi_si banki) sakomisioebSi cvlileba ar Segvitania. adre operaciebze sakomisios vuxdidiT uSualod birJas da klientebisgan viRebdiT gansazRvrul sakomisios. sakomisio ar Secvlila. Tu klientis mier auqcionze gatanili Tanxa dakonvertirdeba, Cven aRniSnuli momsaxurebis sakomisios viRebT. xolo Tu klienti uars ityvis operaciis Catarebaze, mas jarima ar ekisreba. sistemis Secvlam klientebSi Tavdapirvelad gaugebroba gamoiwvia. ver getyviT sxva bankebma ra gadawyvites sakomisioebTan dakavSirebiT.
   s.e. _ ra gavlenas moaxdens axali sistema savaluto jixurebze? xom ar unda elodes mosaxleoba laris kursis vardnis meore etaps?
   
d.k. _ savaluto jixurebTan dakavSirebiT garkveul cvlilebebs ar gamovricxav. yidvasa da gayidvas Soris arsebuli marJa SesaZlebelia odnav gaizardos, radgan axali sistemidan gamomdinare am nawilSi cvlilebaa _ konvertaciis garanti aRar aris erovnuli banki. xSirad komerciuli banki bazarze likvidurobis dasabalanseblad savaluto jixurisgan yidulobs, an yidis masze valutas. am mxriv mniSvnelovani cvlilebebi mosalodneli ar aris. erovnuli bankis auqcionebis ararsebobis SemTxvevaSi laris kursi ufro maRali iqneboda, radgan qveyana ZiriTadad saqonlis importioria da savaWro balansis garRveva sakmaod didia. saqarTveloSi importi eqsports daaxloebiT 3_4_jer aRemateba. garda amisa, Semcirebulia ucxouri valutis Semodineba, gansakuTrebiT agvistos omis Semdeg. es sul ufro zrdis sxvaobas dolarze moTxovnasa da miwodebas Soris. meores mxriv, 2009 wlis pirveli da meore meoTxedebis mixedviT Semcirebulia importis moculobac, gansakuTrebiT ZviradRirebuli sagnebisa. importior qveyanaSi, rogoric saqarTveloa, yovelTvis iqneba dolarze moTxovna, magram SedarebiT dabali ekonomikuri aqtivobis gamo laris kursis mniSvnelovani cvlileba mosalodneli ar aris. gasuli 2_3 wlis manZilze, maRali ekonomikuri aqtivobis pirobebSi saqarTveloSi Semodioda didi moculobis Tanxebi investiciebisa da fuladi gzavnilebis saxiT. Semosuli valutis realizacia xdeboda Tbilisis bankTaSoris savaluto birJaze, rac laris simyares ganapirobebda. amJamad suraTi Secvlilia, dolarze moTxovna miwodebas aWarbebs da laris kursis daWera mxolod saqarTvelos erovnul banks SeuZlia auqcionze gatanili Tanxebis moculobebiT, anu bankTaSoris bazarze kursis mkveTri cvlilebebis Tavidan asacileblad erovnul banks mouwevs dolaris realizacia.
   dReisaTvis, ucxouri grantebisa da daxmarebebis meSveobiT erovnuli bankis rezervebi Seivso da utoldeba SarSandeli aprilis moculobas. amitomac wlis bolomde laris kursis mkveTri gaufasureba mosalodneli ar aris.
   s.e. _ ra Sedegebi moutana krizisma Ti_bi_si banks? eqspertebi krizisis piks seqtembrisTvis varaudoben. ra Tadarigs iWers banki saamisod?
   
d.k. _ krizisi banks Seexo. gafuWda bevri sesxi, rac ZiriTadad msxvil korporatiul klientebs exeba. gansakuTrebiT, samSeneblo biznesiT dakavebul klientebs vgulisxmob. problemebi Seiqmna im kompaniebis sakredito portfelTan dakavSirebiT, romlebic ZviradRirebuli sagnebiT vaWrobdnen.Aam etapisaTvis sesxebis umetesoba darezervebulia da mdgomareoba met_naklebad gamoikveTa. momavalSi mosalodneli aRar aris didi zarali, Tumca procesi grZeldeba. savaraudod, kidev bevri sesxi Camoiwereba da Seiqmneba rezervebi, magram ara im moculobiT, rac wlis dasawyisSi iyo. uZravi qonebis bazarze faqtiurad ganulebulia realizacia da mdgomareoba mZimea. kompaniebs, romlebic sacalo gayidvebiT muSaoben da vaWroben pirveladi moxmarebis sagnebiT, aseTi seriozuli problemebi ar SeqmniaT. Tumca gayidvebis Semcireba iqac SeiniSneba. seqtemberSi uaryofiT Sedegebs kvlav iseTi kompaniebisgan veliT, romlebic dakavebulni arian uZravi qonebiT, mSeneblobiT an fufunebis sagnebiT vaWroben. SesaZloa situacia garTuldes ekonomikis sxva seqtorebSic. imedi gvaqvs, rom wlis bolos situacia gaumjobesdeba.
   naTelia, rom Tbilisis bankTaSoris savaluto birJas esaWiroeboda cvlileba, magram naTelia isic, rom erovnuli banki kvlav umsxviles moTamaSed rCeba da gadamwyvet poziciebs inarCunebs erovnuli valutis gacvliTi kursis dadgenaSi.


gamomcemeli: Tavisufali ekonomikis instituti da: saqarTvelos savaWro_samrewvelo palata