`saqarTevlos ekonomika~  2010 (10)
  seqtoruli ekonomika
maRla caSi amafrine... iafad!
maka RaniaSvili

ukve didi xania saubroben imaze, rom saqarTvelos aviabazarze bileTebis fasi Zalian maRalia. rogorc turistuli kompaniebis warmomadgenlebi aRniSnaven, romelTa saqmianobac pirdapir ukavSirdeba aviabileTebis fasebs, Tbilisidan stambulSi gafrena adamians imdenive SeiZleba daujdes, rac evropels evropis nebismieri qalaqidan aSS_Si gadafrena. es Sedareba ki, am ori marSrutis sigrZis gaTvaliswinebiT, qarTul da evropul fasebs Soris marTlac katastroful sxvaobaze miuTiTebs. Tumca bolo dros situacia qarTul aviabazarze SeiZleba momxmareblis sasikeTod Seicvalos. bazarze Semodian dabalbiujetiani kompaniebi, romlebic gacilebiT iafad sTavazoben mgzavrebs gadayvanas, vidre amas aqamde saqarTvelos aviasivrceSi moqmedi kompaniebi akeTebdnen.
   seqtembris dasawyisSi saqarTvelos bazarze Semovida polonuri aviakompania `loti~, romelic msoflioSi aviakompaniaTa umsxvilesi gaerTianebis `star aliansis~ wevria. amJamad `loti~ varSavis mimarTulebiT asrulebs reisebs. varSavis mimarTulebiT calmxrivi bileTis fasi 185 evroa. orive mimarTulebiT bileTis fasi ki 275 evrodan iwyeba, amerikis mimarTulebiT yvelaze iafi bileTi 685 evro Rirs. rac, saqarTveloSi dRemde arsebul fasebTan SedarebiT, marTlac revoluciuri fasia. bazarze axali kompaniis gamoCenas, erT_erTi pirveli, ekonomikis saministro gamoexmaura. saministros warmomadgenlebi aRniSnaven, rom `lotis~ Semosvla saqarTveloSi konkurenciis gazrdasa da fasebis stabilurobas Seuwyobs xels. aviakompania Tbilisis mimarTulebiT 80_adgiliani TviTmfrinaviT dafrinavs. aRsaniSnavia, rom `loti~ ukve warmatebulad afasebs qarTul bazarze Semosvlas. misi qarTuli warmomadgenlobis xelmZRvanelobis gancxadebiT, frenebis dawyebidan sami kviris Tavze ukve SeiZleba imis Tqma, rom maTma strategiam 100%_iT gaamarTla.
   bazarze Semovida kidev erTi dabalbiujetiani kompania. Turqulma `pegasusma~ 10 oqtombers Seasrula pirveli reisi. rogorc kompaniis warmomadgenlebi aRniSnaven, `pegasusi~ arsebul fasebTan SedarebiT mesamed, zogierT reisze ki mexuTed fasSi ifrens. Turqul kompaniaSi miiCneven, rom Tu saqarTvelos aviabazarze moqmedi sxva kompaniebi dabalbiujetiani kompaniebis Semosvlas bileTebis gaiafebiT ar upasuxeben, adre Tu gvian bazridan wasvla mouwevT.
   rTuli saTqmelia, ramdenad ukavSirdeba bazarze dabalbiujetiani kompaniebis Semosvlas, magram faqtia, rom aqamde bazris erT_erTi msxvili moTamaSe, `avstriis aviaxazebi~, saqarTvelodan wavida. rogorc kompaniis warmomadgenlebi acxadeben, amis mizezi aradamakmayofilebeli komerciuli Sedegebi iyo. cnobisaTvis, avstriis aviaxazebi 1998 wlis maisidan moyolebuli, venis mimarTulebiT kviraSi oTxjer dafrinavda. evropis mimarTulebiT `avstriis aviaxazebis~ bileTi 350_850 evro Rirda.
   profili Seicvala kidev erTma aviakompaniam. `sqai jorjiam~ samgzavro aviareisebi Sewyvita da satvirTo gadazidvebze gadaerTo. aviakompaniis xelmZRvanelobis gancxadebiT, amieridan, avRaneTSi natos tvirTebis gadatanas moemsaxurebian. maT satvirTo gadazidvebisTvis axali TviTmfrinavis SesaZenad 15 milionis investireba moaxdines, uaxloes TveebSi investiciis 5 milioniT, xolo TviTmfrinavebis raodenobis 7_mde gazrda igegmeba. „sqai jorjia” bolo periodSi samgzavro aviareisebs ukrainis mimarTulebiT axorcielebda.
   sainteresoa, kidev ra cvlilebebi moyveba bazarze dabalbiujetiani kompaniebis gamoCenas da ra bedi elis momxmareblisaTvis yvelaze mtkivneul sakiTxs _ aviabileTebis fasebs?
   rogogorc saqarTvelos satransporto administraciaSi gviTxres, Tbilisis aeroportidan dRes regularul samgzavro reisebs 17 ucxouri da 1 qarTuli kompania (`airzena~) asrulebs. yvelaze bevr reiss asruleben `TurqiS earlainsi~, germanul `lufthanza~, `CexeTis aviaxazebi~ da `britiS midlendi~. saqarTvelos sivrceSi araregularulad sxva kompaniebic dafrinaven da Carterul reisebs asruleben.
   aviakompaniebis fasebi erTmaneTisgan bevrad ar gansxvavdeba, Tumca, maTi dayofa saSualo da maRalfasian segmentze momsaxure kompaniebad mainc SeiZleba. yvelaze maRal segmentze germanuli `lufthanza~ muSaobs. aq bileTis fasi evropis mimarTulebiT 340 evrodan iwyeba da 1165 evromdec adis. `CexeTis aviaxazebis~ fasebi evropisken 350 laridan iwyeba. 287_290 evrodan 820 evromde jdeba Tbilisi_stambulis mimarTuleba. biznes_klasis bileTis fasi ki 2 aTas evromdec adis. maRal safaso segmentSi muSaobs `britiS midlendic~, Cveulebriv, aq fasebi 520 evrodan 1700 evromde meryeobs. `airzenas~ evropis mimarTulebaze (vena, amsterdami, frankfurti, parizi) minimaluri fasi 229 evro aqvs da 430 evromde aRwevs. `TurqiS earlainsi~ Tbilisi_stambulis reisze bileTs 195_dan 550 evros farglebSi hyidis. `pegasusma~ ki Tbilisi_TurqeTis reiss TiTqmis samjer dabali fasi daado. Turqul aviakompaniaSi Tbilisi_stambuli _ 80, Tbilisi_antalia ki 99 evro eRireba, Tbilisi_londonis reisze ki maqsimaluri fasi 139 evro iqneba.
   levan elizbaraSvili, kompania `pegasusis~ warmomadgenelobis direqtori saqarTveloSi: `pegasusma~ saqarTvelos sahaero sivrcis aTviseba gadawyvita. amisaTvis Cven bazarze yvelaze dabali fasebiT SemovdivarT. magaliTad, stambolis mimarTulebiT frena, erTi gza 80 evro Rirs, evropis mimarTulebiT ki, fasebi 130 evrodan iwyeba. arsebulTan SedarebiT es aris 3_4_jer naklebi fasebi. da es droebiTi aqcia ar aris. kompania mudmivad am fasad ifrens. jerjerobiT Cven vifrenT evropis 28 da TurqeTis 14 qalaqis mimarTulebiT. qalaqebisa da qveynebis raodenoba, ra Tqma unda, etapobrivad gaizrdeba. male daviwyebT frenebs aziis, afrikisa da amerikis mimarTulebiTac~.
   rogorc kompania `pegasusis~ warmomadgenlebi CvenTan saubrisas aRniSnaven, saqarTvelos aviabazarze konkurencia bevrad mZafria TurqeTis aviabazarTan SedarebiT, miuxedavad amisa, aviabileTebis fasi CvenTan gacilebiT maRalia.
   ras upirispireben maT argumentebs is kompaniebi, romelTa bileTebic gacilebiT Zviri Rirs? bevri kompaniis warmomadgeneli aRniSnavs, rom bileTebze dabalma fasma momxmarebeli SecdomaSi ar unda Seiyvanos da rom 80_evroiani bileTi SeiZleba sulac ar Rirdes mxolod 80 evro. amis mizezad dabalbiujetiani kompaniebis oponentebi im xarjebs asaxeleben, romelic bileTis safasurSi SeiZleba ar Sediodes. magaliTad, sakvebisa da bargis gadazidvis safasuri, romelic SeiZleba mgzavrebs calke gadaaxdevinon.
   am mosazrebas ar eTanxmeba `pegasusis~ warmomadgeneli. levan elizbaraSvili: `es aris absoluturi sicrue da dezinformacia. Cvens kompaniaSi yvelaze dabalfasiani bileTis mflobelsac ki aqvs ufleba ufasod gadazidos 28 kilogrami bargi. aqedan 20 kiliogrami aris Cveulebrivi bargi, romelic bardeba da, romlis gadatanis uflebac mgzavrs ufasod aqvs. 8 kilogrami xelbargi ki SeuZlia Seitanos aviasalonSi, romlis gadatanis Rirebulebac aseve Sedis aviabileTis fasSi. analogiuri ufleba aqvs, magaliTad, 200 da 400_evroiani bileTis mflobelsac. am mxriv arafriT gansxvavdeba 80 da 400 evroiani bileTi.
   kvebas rac Seexeba. marTalia, misi Rirebuleba bileTis fasSi ar Sedis, magram TviTmfrianvis bortze kveba maqsimum 10 evro jdeba. maqsimum imitom, rom mgzavrs SeuZlia kvebaze daxarjos mxolod 7, 6 an sulac 4 evro. kvebis xarjebi ki imazea damokidebuli, Tu ra menius aarCevs momxmarebeli. arCevani ki marTlac mravalferovania. es aris Cveni momsaxurebis kidev erTi gansxvavebuli piroba. Cven momxmarebels vaZlevT saSualebas araTu fiqsirebuli Tanxa gadaixados sakvebSi, aramed TviTon gansazRvros is, Tu ramdens daxarjavs. Cven gvaqvs meniu, saidanac arCeuli sakvebis maqsimaluri Rirebuleba SeiZleba iyos mxolod 10 evro. aseT SemTxvevaSi, 80_lariani bileTis fasi Tavis kvebianad 90 evro gamodis. amasTanave, xazgasmiT minda aRvniSno, rom am 90 evroSi, bileTisa da kvebis safasurTan erTad, Sedis aeroportis yvela mosakrebeli. ar arsebobs mosakrebeli, romelic am bileTis fasSi ar Sedis~.
   `pegasusSi~ miiCneven, rom maT konkurentebs fasebis dawevis rezervi aqvT, magram tarifebs maT donemde mainc ver Seamcireben. Tumca bileTebis gaiafebas ar apirebs kompania `lufthanza~. kompaniis Tbilisis ofisSi acxadeben, rom Tavs iafi aviakompaniebis konkurentad ar miiCneven, radgan maRalSemosavlian segmentze muSaoben. kompaniaSi fiqroben, rom krizisis dros ukeTesia ara fasis daweva, aramed imave fasSi servisis gazrda. msxvili evropuli aviakompaniis gayidvebSi pirveli da biznesklasis bileTebs 20%_mde ukavia, magram Semosavlis 40% moaqvs. bileTi Zviri Rirs, amitom cota iyideba, samagierod didi mogebiT. amitom `lufthanzaSi~ jerjerobiT strategiis Secvlas ar apireben.
   aviabileTebis fasebze komentaris gakeTebisgan Tavs ikaveben saqarTvelos satransporto administraciaSi, sadac miaCniaT, rom fasebs Tavisufali sabazro ekonomikis principebi gansazRvravs.
   qeTevan qoCoraSvili, saqarTvelos satransporto administraciis pres_mdivani: `saqarTvelos erTiani satransporto administracia ar gansazRvravs bileTebis fass. Cven amaSi ver CavereviT. fasi bazarze ganisazRvreba imisda mixedviT, Tu ramdenad konkurentunariania is. procesebs TviTon bazari aregulirebs. Cven amaSi ubralod ver CavereviT, radgan es xelovnuri Careva iqneboda.
   s.e. _ Tu eTanxmebiT im mosazrebas, rom fasebi CvenTan, saerTaSoriso bazarTan SedarebiT gacilebiT maRalia?
   q.q. _ Cven vfiqrobT, rom es momxmareblis Sesafasebelia. man unda gansazRvros misTvis bileTis fasi maRalia Tu ara. vfiqrob, rom amis Sefaseba Cveni mxridan ar aris mizanSewonili”.
   Tumca, erTian satransporto administraciaSi isic gviTxres, rom yvelanairad uwyoben xels bazarze axali kompaniebis Semosvlasa da konkurenciis gazrdas. jerjerobiT saubaria mxolod `pegasusze~, magram zamTris sezonze frenebis licenziis mosapoveblad kompaniebis ganacxadebis miReba jer ar dasrulebula. rac imas niSnavs, rom Semodgomis bolosTvis saqarTvelos sahaeros sivrces kidev SeiZleba Seematos axali kompaniebi. qeTevan qoCoraSvili: `Cven ra Tqma unda mxars vuWerT nebismieri dabalbiujetiani da ara mxolod dabalbiujetiani kompaniis Semosvlas saqarTveloSi. Cveni mxridan amisTvis yvelaferi keTdeba. bazari ufro konkurentunariani unda gaxdes da fasebic _ mravalferovani, momxmarebels sakuTari survilisa da SesaZleblobebis mixedviT arCevanis gakeTebis saSualeba rom hqondes~.
   rogorc qeTevan qoCoraSvilma CvenTan saubrisas aRniSna, saqarTvelos aviabazrze konkurenciis gazrdas xels is xelSekrulebac Seuwyobs, romelze muSaobac dasasruls uaxlovdeba. saubaria, saqarTvelos sahaero sivrcis mierTebaze evropis erTian sahaero sivrcesTan. procesi svaraudod wlis bolosaTvis unda dasruldes. qeTevan qoCoraSvili: `am xelSekrulebis gaformebis Semdeg ufro metad gaizrdeba konkurentunarianoba bazarze. Sesabamisad, aman SeiZleba gamoiwvios fasis daweva. amasTanave, minda xazi gavusva erT garemoebas, xSirad amboben xolme Jurnalistebi, rom Tu Cven evropis erTian sahaero sivrces SevuerdebiT, fasebi avtomaturad dabla daiwevs. magram es ase ar aris. am xelSekrulebaze mierTebis Semdeg, bazari ufro konkurentunariani xdeba da fasebis dawevac Teoriulad ivaraudeba.
   s.e. _ garda konkurenciis gazrdisa, kidev ras Secvlis am xelSekrulebaze mierTeba?
   q.q. _ qarTuli aviabazrisTvis Seicvleba is, rom Tu axla Cven evrokavSiris 27 qveynidan TiToeulTan calcalke vaformebT xelSekrulebas, axla ukve moxdeba erT xelSekrulebaze xelmowera da erT sahaero sivrcesTan meirTeba. es niSnavs, rogorc xarisxis, aseve aviakompaniebis raodenobis zrdasac.
   Cven im avialainerebiTac davinteresdiT, romliTac saqarTveloSi moqmed aviakompaniebi dafrinaven. rogorc satransporto administraciaSi gviTxres, es aris `boingis~ TviTmfrinavebi, `earbasis~ sahaero xomaldebi da `embraerebi~. aRsaniSnavia, rom Tu TviTmfrinavebi saerTaSoriso moTxovnebsa da standartebs ver akmayofileben, kompaniebi saqarTvelos aviasivrceSi frenis licenzias ver miiReben. amitom avialainerebis xarisxis Sesabamisoba saerTaSoriso standartebTan valdebulebaa. qarTvel mgzavrebs Tanamedrove orsarTuliani, `airbas a_380~_ic emsaxureba, romelic kompania `lufthanzam~ saqarTveloSi ramdenime Tvis win Semoiyvana.
   xelisuflebas bazarze kidev erTi dabalfasiani irlandiuri `ran earis~ Semoyvanac surda, magram SeTanxmeba jer ver Sedga. rogorc amboben, irlandiurma aviakompaniam frenebis maRali sixSire da mgzavrTa didi nakadi moiTxova. evropis yvelaze dabalbiujetiani aviakompaniis qarTul bazarze SesaZlo Semosvlis Sesaxeb gancxadeba agvistos bolos gakeTda, Tumca ramdenime dRis Semdeg kompaniam am sakiTxze komentaris gakeTeba aRar isurva. `rain ears~ frenebis Sesruleba 2011 wlis zafxulidan unda daewyo. bileTebis gayidva ki ukve ianvridan igegmeboda.
   dabalbiujetiani aviakompaniebi saqarTvelos bazarze ukve gamoCndnen. jerjerobiT rTuli saTqmelia, ramdenad gamoiwvevs es bazarze fasebis mkveTr cvlilebas da upasuxeben Tu ara sxva kopaniebi bazarze momxdar siaxleebs fasebis daweviT. marTalia, aviakompaniebis umetesobas bileTebze isev maRali fasebi aqvs, magram maRalfasiani aviabileTebis alternativa ukve arsebobs. is faqti, rom momxmarebels arCevanis saSualeba aqvs, ukve bevrs niSnavs.


gamomcemeli: Tavisufali ekonomikis instituti da: saqarTvelos savaWro_samrewvelo palata